Archive for December, 2005
Euthanasie debat geopend in 2005
Ook de angst om geen controle meer te hebben over het eigen ik omgeeft ons met tegenstrijdige gedachten. Graag hebben wij als mensen over alles controle. Nochtans is de aftakeling van een mens een probleem waar wij tegenaan moeten kijken, alsook worden wij regelmatig geconfronteerd met grote levensbedreigende zaken die onze eigen mogelijkheden te buiten gaan.
Lijden wordt nu veel minder aanvaard als een deel van ons bestaan. We hebben min of meer verleerd om ermee om te gaan en daarom reageren we ook heel anders: we trachten het lijden weg te stoppen; we voelen ons hiertegen zo machteloos en dat past niet in onze moderne tijd. We horen meer en meer stemmen die roepen dat euthanasie toelaatbaar moet zijn; het respect voor een mensenleven is trouwens ver zoek in een maatschappij waar men een zogenaamde “sportieve manifestaties” waarbij regelmatig doden vallen gewoon laat doorgaan alsof er niets aan de hand is… want “the show must go on”.We hebben toch zoveel kennis en technologie ontwikkeld om haast alle mogelijke problemen te lijf te gaan. Langs een kant willen wij leven creëren en gaat men zelfs menselijke embryo’s aanmaken. (wetenschappers in Groot-Brittannië maken met het DNA van twee moeders een menselijke embryo in september) Maar aan de andere kant willen wij zelf ook het recht in eigen handen nemen om het te beëindigen. Maar het lijden en de dood, die zetten ons schaakmat. En dat verdragen we niet zo best. Dus, we proberen het netjes weg te stoppen. Mensen die lijden en mensen die sterven… die horen niet meer thuis in ons modern georganiseerd wereldje; die moeten we opbergen, netjes uit het zicht en er vooral niet te veel over nadenken. Want dan worden we te brutaal wakker geschud uit onze oppervlakkigheid en dan weten we toch met onszelf geen raad meer.
En zo komt het dat we het heel normaal gaan vinden dat er gepraat en nagedacht wordt over euthanasie: dé finale oplossing voor het lijden. En het motief zal echt niet altijd zijn dat men iemand uit zijn lijden willen verlossen! Men wil er vooral zelf van gespaard blijven, al te lang met een lijdende te moeten leven!
En zo komt het dat zelfs mensen, die beweren dat ze wel degelijk tegen abortus zijn, deze ingreep toch wel willen goedkeuren wanneer het gaat om het afdrijven van een vrucht nadat een medisch onderzoek tijdens de zwangerschap zou hebben uitgewezen dat er een redelijke kans op afwijkingen bestaat.
Met de dood willen we helemaal niet geconfronteerd worden, in sommige landen wordt het zelfs een taboe onderwerp. andere landen vinden dan weer dat wij ons meer zouden moeten open stellen om de dood als een aanvaardbare oplossing voor te stellen om van het lijden verlost te geraken. Zo was Engeland het eerste land om, reeds jaren geleden, speciale “sterf-klinieken” op te richten.
België en Nederland hebben als eerste landen in de wereld euthanasie gelegaliseerd. Toch zijn er duidelijke verschillen vast te stellen in de Belgische en Nederlandse wetten over levensbeëindiging. Voor de enen werden die wetten een voorbeeld voor de rest van de wereld, terwijl anderen daarin een product zien van de ‘cultuur van de dood’.
De Colombiaanse politicus Carlos Gaviria kondigde in augustus een wetsvoorstel aan, waarin duidelijke regels werden vastgelegd. De politicus zei dat hij zich daarbij liet leiden door de bestaande wetgeving in België en Nederland. wij kunnen ons echter daarbij de vraag stellen of dat wel een goede zet is? Het Colombiaanse Congres zegt dat het enkel misbruiken wil vermijden. Maar als men trouw wil blijven aan de uitspraak van het Hooggerechtshof impliceert dit een aanpassing van de grondwet, en hoe kan men misbruiken vermijden?
Als Christenen moeten wij de schepping van God respecteren. Wij horen als de bewoners van deze planeet vrije levenskansen te geven. ook moeten wij er aan denken dat legalisatie van euthanasie strijdig is met de code van de medische ethiek, die stelt dat de arts zijn patiënten moet verzorgen en hen helpen om hun leven voort te zetten. Het is niet hun taak hen te helpen sterven. Katholieke gezins-, gehandicapten- en andere kerkelijke bewegingen hadden vooraf de Raad van Europa opgeroepen om vast te houden aan haar veroordeling van actieve euthanasie. Elisabeth Bussman van de Duitse Familienbund: “Het respect voor de menselijke waardigheid vereist de bescherming van het menselijk leven in elke fase.” Volgens haar zou de goedkeuring van het rapport in heel Europa de deur hebben opengezet voor euthanasie op verzoek.
Volgens de anglicaanse en katholieke kerkleiders heeft de wet bijzonder verregaande gevolgen: “Het is bijzonder misleidend om een wet voor te stellen die het zou mogelijk maken om mensen die terminaal ziek zijn te doden of te laten doden door diegenen die voor hen zorgen.” Volgens de bisschoppen wordt daardoor de basis voor de rechtspraak en de geneeskunde ondergraven en worden medeleven en respect ernstig in gevaar gebracht.
Met Godfried Danneels kunnen wij ook denken aan de bejaarden met Alzheimer of andere handicaps, aan de ongeboren kinderen, aan de wilsonbekwamen die zelf hun wil niet kunnen uiten en waar anderen dreigen te beslissen of ze nog blijven of best uit het leven weggaan. “Zullen we het dulden dat degene die zelf niet kunnen spreken of zich uiten, daar bovenop nog van elders de mond en de lippen gesloten worden, volkomen wettelijk, zonder hun inspraak, eenzijdig en voorgoed?”
Aartsbisschop Ndugane riep verantwoordelijken in Zimbabwe ook op om volledig mee te werken met de hulporganisaties die de vluchtelingen willen bijstaan. Tegelijkertijd riep hij de verschillende fracties in het land op om samen plaats te nemen rond de onderhandelingstafel en samen te zoeken naar een oplossing voor de economische problemen en de politieke spanningen. “We willen niet dat Zimbabwe, vlak naast onze deur, in elkaar stort”. Hij kijkt ook uit naar het overleg van de Zuid-Afrikaanse religieuze leiders met president Mbeki. Tijdens die ontmoeting zal nagegaan worden hoe men de bevolking in Zimbabwe best kan bijstaan. Vele mensen die ziek zijn hebben niet langer toegang tot geneesmiddelen en de grote massa die arm en achtergesteld is, is nog kwetsbaarder. Tegelijkertijd roept aartsbisschop Ndugane de internationale gemeenschap op om hulp te bieden aan de honderdduizenden getroffen mensen en er mee voor te zorgen dat er terug een aanvaardbare levenstandaard tot stand komt. Al die mensen die in onerbarmelijke toestanden wonen zou men kunnen ombrengen met één klap, maar dat zal de wereld niet vooruit helpen en van waar zouden mensen het lef halen om over de levenskwaliteit van een ander te oordelen?
“De mooiste bloem aan de stengel van de drie monotheïstische godsdiensten – jodendom, christendom en islam -is toch, dat ze de Europese ziel hebben gevaccineerd tegen de dood en met de entstof van de liefde en het respect voor alle leven. En alsof dat nog niet volstond kwam in onze streken in de laatste tijd ook het boeddhisme met zijn diepe eerbied voor het weerloze. Het gehalte aan menselijkheid van een beschaving is af te meten aan dit onvoorwaardelijk respect voor het leven en aan haar liefde voor de ‘weerlozen’. “Raak niet aan mijn kleinen en weerlozen”, zegt God: oud of jong, in welke toestand waarin hun lichaam of hun geest ook verkeert. Want zoals de dichter Lucebert zegt : “Alles wat waarde heeft is weerloos”. vindt Kardinaal Danneels.
De Britse bisschoppen houden zich in het algemeen redelijk afzijdig van de politiek. Maar ze schrijven dat er hen in dit geval geen andere keuze rest omdat het een kwestie betreft “van uitzonderlijk belang, waarin het recht grenzen moet stellen aan het morele of ethische pluralisme”. Volgens hen heeft de Britse samenleving de keuze gemaakt om de zwaksten te beschermen, “ook al betekent dat de vrijheid van anderen moet beperkt worden om het einde van hun leven te bepalen”.
Wij allen hebben hier op aarde van God de verantwoordelijkheid ontvangen voor ons lichaam te zorgen, daar ons lichaam de tempel is waarin Gods Geest woont. Ook hebben wij van Jezus de opdracht gekregen iedereen lief te hebben, zelfs onze vijand. Nergens in de Schrift wordt het beroep doen op een arts verboden of worden medische behandelingen afgekeurd. Jehovah heeft ons ook een geest gegeven om die te laten ontwikkelen en ons te vullen met wijsheid. Wij moeten ons blijvend verdiepen en meer wijsheid op doen om deze te gebruiken, ten nutte van ons en van onze naaste.
Wanneer Jezus weet dat anderen lijden, offert Hij zelfs niet alleen daarvoor zijn tijd op. Hij gaf ook zijn eigen leven, zijn eigen bloed, opdat wij allen leven zouden hebben, en hij zei dat men geen grotere liefde kan hebben dan afstand te doen van zijn leven voor zijn naaste. Hoeveel te meer zullen wij dan een goede daad stellen door medische verzorging te geven aan onze naaste, maar dat houdt niet in dat wij zo maar over het leven van ons zelf of dat van de naaste kunnen beschikken.
Jezus gaf een grote prioriteit aan het brengen van hulp en troost brengen. Indien mensen vinden dat hun lijden te groot om dragen is, kunnen wij ons misschien afvragen of wij hen niets te kort doen of hen niet kunnen helpen om dat lijden te verlichten. Hebben wij de moed om degenen, die we troost brengen, voor te stellen om samen in gebed te gaan? Hebben wij niet de verzekering gekregen van God dat als het lijden ons te zwaar wordt wij Hem kunnen verzoeken om verlost te worden uit onze ellende? Zouden wij hen die graag van deze aarde weg willen zijn niet beter God nog beter leren kennen en mee helpen hun hoop op Hem te richtten?
De Afstraling van Gods Heerlijkheid
De Kerk als realiteitsspel
Grootste Belg
De heer Janssen die prachtig baanbrekend werk heeft verricht om massa’s mensen met problemen te helpen, heeft het niet kunnen halen op de priester die de opdracht van naastenliefde zo op zich genomen dat ook hij er zijn leven voor over had, Jozef De Veuster, beter gekend als Pater Damiaan. Aanvankelijk kreeg Vlaanderen een lijst voorgelegd met 111 namen van Belgen die een uitzonderlijke bijdrage hebben geleverd aan de Belgische samenleving. 25.000 Vlamingen kozen daaruit tien finalisten: Pater Damiaan [Damiaan van Molokai, SS.CC., geboren als Jozef De Veuster (1840 - 1889)], Ambiorix, Andreas Vesalius, Peter Paul Rubens, Paul Janssen, Eddy Merckx, Gerardus Mercator, Hendrik Conscience, priester Adolf Daens en Jacques Brel. Als men de lijsten ziet van de kandidaten in de verscheidene landen waar deze show door gingen kan men een goed beeld krijgen van de cultuur van dat land. Ik moet zeggen valt dit dan nog gerust nog mee.
Zo maar gerechtvaardigd?
“Als iemand zich aan de hele wet van God houdt, maar die op één punt overtreedt, is hij in feite net zo schuldig als iemand die de hele wet heeft overtreden.” (Jak 2:10 BOEK) Dit zou dan inhouden dat deze persoon als de andere overtreder de gelijke straf zou moeten krijgen.
De morele wet houdt geen rekening met de zwakheden die wij als menselijke wezens hebben. De morele wet houdt geen rekening met onze afkomst en over onze gebreken. Ze verzoekt ons volledig moreel juist te zijn. In wezen moet een rechtvaardige wet voor iedereen gelijk zijn, waar die persoon zich ook moge bevinden op de sociale ladder, of tot welke cultuur deze moge behoren. Wel of geen opvoeding, of achtergrond zouden dan geen rol mogen spelen. Iemand die partijdig handelt overtreed zelf ook reeds de wet, wat inhoud dat men dus ook geen partij voor zwakken of sterken mag nemen. Een groter respect of minder goedwillendheid tonen voor een of andere partij zou reeds een vooringenomenheid inhouden, welk ook strafbaar is voor de wet. (Jakobus 2:9)
Op dat vlak van oordelen treffen naar anderen toe, zou men kunnen zeggen dat het wel in orde zou kunnen zijn als wij dan de koninklijke wet of Gulden Snede zouden vervullen volgens het Woord van de Heilige Schrift dat wij onze naaste liefhebben als onszelf. (Jakobus 2:8). De Wet der naastenliefde geeft ons te kennen dat wij elkanders moeilijkheden of lasten mee kunnen dragen en moeten verdragen, waardoor wij de wet van Christus na kunnen leven en zo daardoor de wet van Christus kunnen vervullen. (Galaten 6:2) Maar dit houdt ook in dat het grondvest der Wetsverwachting ook zou gehouden worden. Namelijk is er het allereerste Gebod van God dat zegt dat wij de Heer onze God met ons ganse hart, onze gehele ziel en al ons verstand moeten liefhebben . Jezus herinnerde ons er aan dat dit het grote en eerste gebod is . Een tweede, dat hiermee gelijk staat, luidt: Gij zult uw naaste liefhebben als uzelf. Aan deze twee geboden hangt de gehele Wet en Profeten. (Deuteronomium 6:5; Mattheus 22:37-40) die gedachte laat ons merken dat wij de Liefde van God niet kunnen scheiden van de Liefde van Jehovah voor de mensen en de liefde van ons voor de mensen.
Degene die men liefheeft, zal aan degene die liefde bewijst, teruggeven wat hem toekomt. God is er bewust van hoe de mens samengesteld is en hoe hij het moeilijk heeft om steeds op het rechte pad te blijven. Maar wij kunnen ons niet aan onze verplichtingen onttrekken zo als wij ons ook niet aan ons eigen vlees en bloed kunnen onttrekken. (Jesaja 58:7)
Wij moeten weten dat de wet het werk van de Geest is, maar dat wij door onze natuur steeds uitgeleverd blijven aan de zonde. (Romeinen 7:14) Christus Jezus heeft, met Zijn overgave aan de mensheid en aan God, ons in de wereld op een keerpunt gebracht. Elke mens kan nu zichzelf plaatsen onder de controle van Jehovah, die ons de mogelijkheid heeft gegeven om te regeren over de tempel van de Heilige Geest. Door Christus zijn wij gekocht om ons lichaam en ziel te kunnen aanbieden als woonplaats van Gods Geest. Nooit hebben wij aan ons zelf toebehoort. In het begin heeft Jehovah de wereld geschapen en heeft ons alles aangeboden, maar de hebzucht heeft haar tol geëist en heeft de macht ook over anderen gebracht.Uiteindelijk heeft Jehovah de macht over de wereld overgedragen aan Zijn Zoon. Hij heeft geleden, is gestorven en weer levend geworden om Heer te zijn over levenden en doden.
Zodra wij gaan beseffen dat als we de wet in acht nemen maar op één punt struikelen, ons schuldig maken aan overtreding van alle wetten kunnen wij er naar uit zien om Gods Werkende Kracht (de Geest) over ons te laten komen. Zo moeten wij tot inzicht komen dat het enkel door de dood van Jezus Christus is dat wij gerechtvaardigd kunnen worden bij God. Jehovah heeft ons de mogelijkheid gegeven om tot verzoening te komen met Hem. Daar is Gods Zoon, Jezus Christus in het strijdperk getreden om het Kwaad te overwinnen. Door de volmaakte offerdaad kunnen wij tot volmaaktheid komen indien wij ook bewust zijn van onze nietigheden en er iets willen aan doen.
Indien wij niets willen veranderen aan ons karakter en aan onze gebreken laten wij zien dat wij eigenlijk niet willen luisteren naar Jezus wiens woorden door het evangelie naar ons toe gebracht zijn geworden. Het negeren van de Boodschappen uit het Goede Nieuws staat dan gelijk aan ongehoorzaamheid tegenover God. Dit zou dan ook één van de tekenen zijn die als bewijs kunnen aangevoerd worden dat onze liefde niet echt naar God uit gaat. Zou een Vader vaste negering der Godswetten of regelmatige tegenstribbeling er aan blijvend door de vingers zien?
God zelf zal uit liefde voor Zijn schepping ons niet vervloeken. Maar wel dragen wij de eigen verantwoordelijkheid over de uitspraken over ons. De opdracht die elke Christen heeft gekregen is zich als waardig volger van Jezus Christus, de Messias, anderen te laten aanvoelen dat zij liefde uitdragen. In navolging van Christus’ leer moeten wij ons ook onbevooroordeeld aan anderen willen overgeven. Dit zal vast ook opofferingen of wijzigingen aan onze standpunten vragen.
Zodra Gods Wil volledig in controle is over ons zal de druk in ons weg genomen worden. Dan zullen wij de bevrijding kunnen voelen die dankzij Gods Zoon ons ook als Zijn medebroeder, kind van God laten zijn zal . Door al onze gebreken zouden wij hier nooit aanspraak hebben op kunnen maken en daar ligt dus de achtergrond gedachte van de Redding door Christus en de zaligmakende gedachte dat wij enkel door aanvaarding van de Nazareen als onze Verlosser, wij ook daadwerkelijk die zaligmakende Verlossing zullen kunnen genieten. Enkel Christus was een mens van vlees en bloed, die kon verschijnen voor onze Schepper, zonder enig gebrek. Hem kon niets ten laste gelegd worden. Hiertegenover konden wij niets van wat wij van onze voorouders geërfd hebben voorleggen om ons vrij te kopen. Uit ons zelf kunnen wij niets, en door middel van geërfde zaken kunnen wij nog niets meer.
In die zin worden wij gerechtvaardigd zonder enige wetsvorm, maar door het geloof in Christus en in datgene wat God en Zijn Geboden aan gaan. (Romeinen 3:28) volgens Paulus is er geen enkele wet die ons in die mate kan vrijspreken voor God. Weldegelijk zal het door het geloof in Christus zijn, dat wij bevrijd worden van alle schuld en zullen wij daardoor recht voor God komen te staan ; iets wat men nooit zou kunnen bereiken door zich aan de wet van Mozes te houden. Het is de hoop in Christus die ons de mogelijkheid tot bevrijding zal geven (Handelingen der Apostelen 13:39; Hebreeën 7:19) Lukas schrijft dat het daarom is dat er voor hen die in eendracht met Christus Jezus zijn, geen veroordeling is. Let op dat hij zegt dat die eendracht er moet zijn. Zonder eendracht met Christus, wat een volledige naleving van Zijn leer inhoudt, is er weldegelijk kans tot veroordeling. Wij moeten weldegelijk een geesteshouding aan nemen. De Wet heeft niets tot volmaaktheid gebracht, maar het bovendien invoeren van een betere hoop wel, waardoor wij tot God naderen. (Handelingen der Apostelen 13:38-39; Hebreeën 7:19)
God heeft Christus als zoenoffer gesteld door middel van geloof in zijn bloed.Terwijl wij nog zwak waren, is Christus op de bestemde tijd voor goddelozen gestorven. Dit heeft hij gedaan om zijn eigen rechtvaardigheid tentoon te spreiden, want hij vergaf de zonden die in het verleden — terwijl God verdraagzaamheid oefende — waren geschied, ten einde in dit tegenwoordige tijdperk zijn eigen rechtvaardigheid tentoon te spreiden, opdat hij rechtvaardig zou zijn, ook wanneer hij de mens die geloof in Jezus heeft, rechtvaardig verklaart. Want indien door de overtreding van de ene [mens] de dood als koning heeft geregeerd door bemiddeling van die ene, zullen veelmeer zij die de overvloed van de onverdiende goedheid en van de vrije gave van rechtvaardigheid ontvangen, in het leven als koningen regeren door bemiddeling van de ene [persoon], Jezus Christus. Daarom dan, gelijk het door middel van één overtreding voor alle soorten van mensen op veroordeling is uitgelopen, evenzo loopt het er ook door middel van één daad van rechtvaardiging voor alle soorten van mensen op uit dat zij rechtvaardig verklaard worden ten leven. Want zoals door de ongehoorzaamheid van de ene mens velen tot zondaars werden gesteld, zo zullen ook door de gehoorzaamheid van de ene [persoon] velen tot rechtvaardigen worden gesteld. Zoals door één mens de zonde de wereld is binnengekomen en door de zonde de dood, en aldus de dood zich tot alle mensen heeft uitgebreid omdat zij allen gezondigd hadden, is er ons verzoening der zonden gebracht Tot aan de Wet was er zonde in de wereld, maar zonde wordt niemand toegerekend wanneer er geen wet is.Waar blijft het roemen dan? Het is uitgesloten. Krachtens welke wet? Die van de werken? Volstrekt niet, maar krachtens de wet van het geloof. Want wij zijn van oordeel dat een mens door geloof rechtvaardig verklaard wordt, afgescheiden van de werken der wet. Of is hij alleen de God van de joden? Is hij het ook niet van mensen der natiën? Ja, ook van mensen der natiën, indien God werkelijk één is, die besnedenen rechtvaardig zal verklaren ten gevolge van geloof en onbesnedenen rechtvaardig zal verklaren door middel van hun geloof. Doen wij dan door middel van ons geloof de wet teniet? Dat geschiede nooit! Integendeel, wij bevestigen de wet.De Wet nu is erbij gekomen opdat het overtreden overvloedig zou zijn. De Wet heeft een schaduw van de toekomstige goede dingen, maar niet het wezen van de dingen zelf, kunnen [mensen] nimmer met dezelfde slachtoffers die zij voortdurend van jaar tot jaar brengen, degenen die toetreden, tot volmaaktheid brengen. Maar waar de zonde overvloedig was, was de onverdiende goedheid nog overvloediger.
Laten wij daarom, nu wij ten gevolge van geloof rechtvaardig verklaard zijn, vrede genieten met God door bemiddeling van onze Heer Jezus Christus, door bemiddeling van wie wij ook door geloof onze toegang hebben verkregen tot deze onverdiende goedheid waarin wij thans staan; en laten wij juichen op grond van hoop op de heerlijkheid Gods. Maar God beveelt zijn eigen liefde jegens ons hierin aan, dat Christus voor ons is gestorven terwijl wij nog zondaars waren. Veelmeer zullen wij daarom, aangezien wij nu door zijn bloed rechtvaardig verklaard zijn, door bemiddeling van hem van gramschap worden gered. Want indien wij, toen wij vijanden waren, met God werden verzoend door middel van de dood van zijn Zoon, zullen wij veelmeer, nu wij verzoend zijn, gered worden door zijn leven. En dat niet alleen, maar wij juichen ook in God door bemiddeling van onze Heer Jezus Christus, door bemiddeling van wie wij nu de verzoening hebben ontvangen. Want Krachtens de genoemde „wil” zijn wij geheiligd door middel van de offergave van het lichaam van Jezus Christus, eens voor altijd.
Alhoewel de Wet niets tot volmaaktheid heeft gebracht, maar het bovendien invoeren van een betere hoop wel, kunnen wij daardoor tot God naderen. Want de wet van de geest die leven geeft in eendracht met Christus Jezus, heeft ons vrijgemaakt van de wet van de zonde en de dood. Aangezien er een onvermogen van de zijde der Wet was, zwak als ze was vanwege het vlees, heeft God, door zijn eigen Zoon te zenden in de gelijkenis van het zondige vlees en betreffende zonde, de zonde in het vlees veroordeeld, opdat het rechtvaardige vereiste van de Wet vervuld zou worden in ons, die niet in overeenstemming met het vlees wandelen, maar in overeenstemming met de geest.
Nooit zullen wij er ons op kunnen beroepen volledige vrijspraak te genieten en daardoor een volledig probleemloos leven tijdens ons (eerste) aardse leven te genieten en na onze dood een gegarandeerde vrijspraak te krijgen. Het is niet zo maar dat wij kunnen rechtvaardigd worden. maar als wij in ons geloof ook de daden bij het woord voeren, zullen wij er op aan kunnen dat de Rechter onze fouten zal vergeven. Zo kunnen wij de hoop koesteren die niet tot teleurstelling zal leiden, want de liefde van God is in ons hart uitgestort door middel van de heilige geest, die ons door gratie werd gegeven.
De erfenis zal ons niet in de hemel brengen.
- Munt u uit in het Werk van de Heer;
- Slechts Redding door Volharding;
- Vrijheid in Christus #1 Onder de Wet;
- Vrije keuze om te geloven;
- Vrijwilligheid van het Christen zijn;
- Zekerheid door weten;
- Als deelgenoten komt Jehovah ons ten goede;
- Straf vermijden;
- De Verlosser zal ingrijpen;
- Bekeer en verkrijg vergiffenis;
- Vergeven tot toekomst;
- Op wie hopen;
- Verlossing voor Gods volk;










